{"id":3131,"date":"2021-08-16T08:48:40","date_gmt":"2021-08-16T08:48:40","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bbc.co.uk\/turkce\/haberler-dunya-57733786"},"modified":"2021-08-16T09:59:10","modified_gmt":"2021-08-16T09:59:10","slug":"taliban-11-eylul-ve-abd-isgali-afganistan-bugune-nasil-geldi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/2021\/08\/16\/taliban-11-eylul-ve-abd-isgali-afganistan-bugune-nasil-geldi\/","title":{"rendered":"Taliban, 11 Eyl\u00fcl ve ABD i\u015fgali: Afganistan bug\u00fcne nas\u0131l geldi?"},"content":{"rendered":"
\n
<\/div>\n<\/div>\n
<\/div>\n
\n
\n
\n
\n
\n

\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/figure>\n<\/div>\n

\n

Bu yaz\u0131 BBC T\u00fcrk\u00e7e’de ilk olarak 6 Temmuz’da yay\u0131mland\u0131 <\/b><\/i><\/p>\n<\/div>\n

\n

El Kaide lideri Usame bin Ladin’in adamlar\u0131 11 Eyl\u00fcl 2001’de ABD’ye sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda Pakistan \u0130stihbarat Servisi (ISI) \u015fefi General Mahmud Ahmed, Capitol Hill’de Senato ve Temsilciler Meclisi \u0130stihbarat Komitesi \u00fcyeleriyle kahvalt\u0131 yap\u0131yordu. Keyfi yerindeydi. CIA Ba\u015fkan\u0131 George Tenet’e Taliban lideri Molla \u00d6mer’in g\u00fcvenilir biri oldu\u011fu ve Ladin’le ili\u015fkisini kesebilece\u011fine dair g\u00fcvence veriyordu. <\/b><\/p>\n<\/div>\n

\n

Ertesi g\u00fcn acil \u00e7a\u011fr\u0131yla D\u0131\u015fi\u015fleri’ne gitti\u011finde ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Richard Armitage, “Bug\u00fcn yeni bir tarih ba\u015fl\u0131yor” dedi. Ard\u0131ndan Pakistan Devlet Ba\u015fkan\u0131 Pervez M\u00fc\u015ferref’e iletilmek \u00fczere bir not verdi. Her \u015fey emir kipindeydi:<\/p>\n<\/div>\n

\n
    \n
  • El Kaide’ye lojistik destek kesilecek.<\/li>\n
  • Ter\u00f6re kar\u015f\u0131 operasyonlar i\u00e7in hava sahas\u0131 a\u00e7\u0131lacak ve istihbarat sa\u011flanacak.<\/li>\n
  • Taliban’a petrol sevkiyat\u0131 kesilecek.<\/li>\n
  • Afganistan-Pakistan s\u0131n\u0131rlar\u0131ndaki militan ak\u0131\u015f\u0131na son verilecek<\/li>\n
  • El Kaide’ye s\u0131\u011f\u0131nak sunmaya devam ederse Taliban h\u00fck\u00fcmetiyle ili\u015fkiler kesilecek.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n
    \n

    Daha sonra Armitage do\u011frudan M\u00fc\u015ferref’i, “Ya bizimlesiniz ya da de\u011filsiniz. Sizi Ta\u015f Devri’ne geri g\u00f6ndeririz” diye tehdit de edecekti.<\/p>\n<\/div>\n

    <\/section>\n
    \n

    Halbuki Afganistan’daki vekalet sava\u015f\u0131nda ortakt\u0131lar. Uzun, karma\u015f\u0131k, saflar\u0131n \u00e7ok de\u011fi\u015fti\u011fi \u00e7etrefilli bir ortakl\u0131kt\u0131. Pakistan iki tarafta yayg\u0131n “Birle\u015fik Pe\u015ftun B\u00f6lgesi” idealizmi ve Kabil’in Sovyet yanl\u0131s\u0131 siyaseti y\u00fcz\u00fcnden 1975’ten itibaren Afganistan’daki \u0130slamc\u0131lar\u0131 kullanarak vek\u00e2let sava\u015f\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<\/div>\n

    \n

    1979’dan itibaren Sovyet m\u00fcdahalesine kar\u015f\u0131 Suudilerin para ve ideolojisi, CIA’in koordinat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc ve Pakistan’\u0131n lojistik deste\u011fiyle k\u00fcresel cihat seferberli\u011fi al\u0131p ba\u015f\u0131n\u0131 gitmi\u015fti. ABD Ba\u015fkan\u0131 Jimmy Carter muhaliflere destek i\u00e7in gizli Siklon Operasyonu’nu 3 Temmuz 1979’da yani Sovyetler gelmeden 5 ay 21 g\u00fcn \u00f6nce onaylam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<\/div>\n

    \n

    Cemaat-i \u0130sl\u00e2m\u00ee’nin lideri Burhaneddin Rabbani, \u0130ttihad-\u0131 \u0130sl\u00e2m’\u0131n lideri Abdurrasul Sayyaf, Hizb-i \u0130sl\u00e2m\u00ee’nin lideri Gulbeddin Hikmetyar ve sonradan Kuzey \u0130ttifak\u0131’n\u0131n lideri olan Ahmet \u015eah Mesud bu vekalet sava\u015f\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcleriydi.<\/p>\n<\/div>\n

    1979 sonras\u0131 d\u00f6nem<\/h2>\n
    \n

    1979’dan itibaren Pakistan’a s\u0131\u011f\u0131nan 2 milyonu a\u015fk\u0131n Afgan m\u00fclteci m\u00fccahit dev\u015firme havuzuna d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130kinci havuz Pakistan’da say\u0131lar\u0131 13 bini bulan medreselerdi. Binlerce m\u00fclteci \u00e7ocuk zaten buralara yerle\u015ftirilmi\u015fti. \u00d6zellikle Sufi gelene\u011finden gelip, apolitik say\u0131lan Diy\u00fbbend medreseleri zamanla selefi bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irdi.<\/p>\n<\/div>\n

    \n

    Suud’un paras\u0131 \u00e7ok \u015feye kadirdi. CIA, 1989’a kadar 35 bini Arap olmak \u00fczere 80 bine yak\u0131n m\u00fccahidin e\u011fitilip donat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in 3,2 milyar dolar d\u00f6kt\u00fc. Suudiler ve \u00c7in’in katk\u0131lar\u0131yla rakam 6-12 milyar dolar\u0131 buluyordu.<\/p>\n<\/div>\n

    \n
    \n
    \n
    \n