{"id":19188,"date":"2021-10-10T10:06:00","date_gmt":"2021-10-10T10:06:00","guid":{"rendered":"https:\/\/haberglobal.com.tr\/dunya\/afganistanda-buyuk-endise-topragin-altina-gomuyorlar-137505"},"modified":"2021-10-10T10:06:00","modified_gmt":"2021-10-10T10:06:00","slug":"afganistanda-buyuk-endise-topragin-altina-gomuyorlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/2021\/10\/10\/afganistanda-buyuk-endise-topragin-altina-gomuyorlar\/","title":{"rendered":"Afganistan&#8217;da b\u00fcy\u00fck endi\u015fe: Topra\u011f\u0131n alt\u0131na g\u00f6m\u00fcyorlar!"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/istanbulchannel.net\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/afganistanda-buyuk-endise-topragin-altina-gomuyorlar.webp\"> <\/p>\n<p>Bir Afgan sanat\u00e7\u0131 modern tarzda resmetti\u011fi 15 tablosunu topra\u011fa g\u00f6mmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yordu. Kad\u0131n karakterlerin yer ald\u0131\u011f\u0131 bu tablolar\u0131 \u00f6zenle sar\u0131p sarmalay\u0131p topra\u011fa g\u00f6md\u00fc\u011f\u00fcnde Taliban, Kabil&#8217;e gireli \u00fc\u00e7 g\u00fcn olmu\u015ftu. Onu b\u00f6ylesi ac\u0131 verici bir deneyime iten haf\u0131zas\u0131yd\u0131. Taliban&#8217;\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nemleri hat\u0131rl\u0131yordu.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 hat\u0131ralara sahip bir y\u00f6netmen de benzer bir yol se\u00e7mek zorunda kald\u0131. 20&#8217;yi a\u015fk\u0131n filmi ve filmlere dair g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc bir sabit disk i\u00e7inde topra\u011f\u0131n alt\u0131na g\u00f6mmek zorunda kald\u0131. Bir sahaf da \u00e7ok benzer bir kadere sahip.<\/p>\n<h3><strong>K\u0130TAPLAR DA SAKLANDI<\/strong><\/h3>\n<p>Yol \u00fcst\u00fcndeki k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fckkan\u0131nda daha \u00f6nce yer alan kitaplardan Taiban&#8217;\u0131n \u201czararl\u0131\u201d olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve lanetledi\u011fi kitaplar\u0131 saklamak zorundayd\u0131. O kitaplar aras\u0131nda Darice ve Pa\u015ftunca \u0130ncil de vard\u0131.<\/p>\n<p>\u201cTaliban askerleri bunlar\u0131 bulursa beni cezaland\u0131r\u0131r\u201d diyor ve di\u011fer sanat\u00e7\u0131lar gibi hedef haline gelmekten \u00e7ekindi\u011fi i\u00e7in ismini vermek istemiyor.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/haberglobal.com.tr\/haberleri\/afganistan\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Afganistan<\/a>&#8216;\u0131n ba\u015fkentindeki k\u00fclt\u00fcrel \u00e7\u00f6z\u00fclme, Taliban&#8217;\u0131n yeniden dirili\u015finden beri devam ediyor. Grubun iktidara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc ve \u201clanetli\u201d sayd\u0131\u011f\u0131 k\u0131ymetli sanat eserlerini ve tarihi kal\u0131nt\u0131lar\u0131 yok etme mazisi, ge\u00e7mi\u015fin ruhsal yaralar\u0131n\u0131 yeniden a\u00e7arak, Afganlar\u0131n k\u00fclt\u00fcrlerini koruma \u00e7abalar\u0131n\u0131 ve endi\u015felerini tetiklemi\u015f durumda.<\/p>\n<p>Son 20 y\u0131ldaki \u201cBat\u0131\u201d varl\u0131\u011f\u0131 Afganistan&#8217;\u0131 modern ve demokratik bir \u00fclke haline \u00e7evirmeye yetmedi belki ancak Kabil, kozmopolit bir b\u00fcy\u00fck \u015fehire d\u00f6n\u00fc\u015febildi. Bu kozmopolit havadan etkilenen de bu havay\u0131 canl\u0131 tutan da \u00fclkenin yeni nesil sanat\u00e7\u0131lar\u0131 oldu. Bu sanat\u00e7\u0131lar, sava\u015f, Bat\u0131 m\u00fczi\u011fi, kad\u0131n haklar\u0131 ve Taliban alt\u0131ndaki bask\u0131 gibi modern temalarla Afgan gelenekleri ve tarihinden de etkilendi.<\/p>\n<h3><strong>TAL\u0130BAN KARARINI VERMED\u0130!<\/strong><\/h3>\n<p>\u015eimdiye kadar, Taliban mollalar\u0131, yeni Afganistan&#8217;da sanat ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn nas\u0131l \u015fekillenece\u011fine dair hen\u00fcz karar vermedi. Ancak pek \u00e7ok sanat\u00e7\u0131, son yirmi y\u0131lda g\u00f6rece kazand\u0131klar\u0131 ifade, konu\u015fma ve fikir \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini tersine \u00e7evirecek bir kat\u0131 vizyon taraf\u0131ndan y\u00f6netileceklerinden korkuyorlar.<\/p>\n<p>Hatta i\u00e7ten i\u00e7e bu g\u00fcc\u00fcn bu yolu izleyece\u011finden eminler. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 son zamanlarda \u00fclkeden gelen sinyaller de bu y\u00f6nde. Film yap\u0131mc\u0131s\u0131 Sahraa Karimi \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor:<\/p>\n<p>\u201cBir de\u011feri oldu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z sanat; sanat\u00e7\u0131lar\u0131n diktat\u00f6rl\u00fck veya sans\u00fcr alt\u0131nda de\u011fil, kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ifade etmekte \u00f6zg\u00fcr olmalar\u0131 gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir. Bu sanat\u00e7\u0131lar kolay kolay eskisi kadar \u00f6zg\u00fcrce \u00e7al\u0131\u015famayacaklar. \u00d6nceden ger\u00e7ekten \u00e7ok \u00f6zg\u00fcrd\u00fcler.\u201d<\/p>\n<p>Baz\u0131 sanat\u00e7\u0131lar eserlerini korumak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck riskler alsalar bile, bir\u00e7o\u011fu \u00fclkeyi terk ederken, di\u011ferleri Taliban&#8217;\u0131n gazab\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in otosans\u00fcr uyguluyor. Baz\u0131lar\u0131 resimlerini ve heykellerini yok ettiler.<\/p>\n<p>Bir\u00e7ok sanat galerisi gibi m\u00fczik aletleri satan d\u00fckkanlar da kapand\u0131. Bir\u00e7ok d\u00fc\u011f\u00fcn salonu Taliban&#8217;\u0131 k\u0131zd\u0131rmamak i\u00e7in canl\u0131 m\u00fczi\u011fi iptal etti\u011finden, m\u00fczik gruplar\u0131 ve \u015fark\u0131c\u0131lar \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 b\u0131rakt\u0131. Afgan film yap\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u015fu anda \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n<h3><strong>&#8216;O ZAMANLAR SANATIN D\u00dcZENDE YER\u0130 YOKTU&#8217;<\/strong><\/h3>\n<p>Kabil G\u00fczel Sanatlar Enstit\u00fcs\u00fc Direkt\u00f6r\u00fc Safiullah Habibi, \u201cTaliban sanatla ilgili herhangi bir a\u00e7\u0131klama yapmad\u0131\u201d diyor ve ekliyor:<\/p>\n<p>\u201cAma sanat\u00e7\u0131lar\u0131n kendileri kendilerini s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131yor. Taliban&#8217;\u0131n 1990&#8217;larda olanlar\u0131 tekrarlayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. O zamanlar, sanat\u0131n Taliban d\u00fczeninde yeri yoktu.\u201d<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/istanbulchannel.net\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/afganistanda-buyuk-endise-topragin-altina-gomuyorlar.jpg\" alt width=\"1600\" height=\"685\"><\/p>\n<p>Taliban&#8217;\u0131n yetkili isimlerinden Bilal Karimi ge\u00e7ici h\u00fck\u00fcmetin hen\u00fcz yeni oldu\u011funu ve sanatla k\u00fclt\u00fcrle ilgili t\u00fcm konular i\u00e7in hala \u201cbir \u00e7er\u00e7eve olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131\u201d s\u00f6yl\u00fcyor. Ancak bir sanat t\u00fcr\u00fcn\u00fcn caiz mi yoksa de\u011fil mi oldu\u011funun \u0130slam hukuku veya \u015feriat taraf\u0131ndan belirlenece\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n<h3><strong>YASAKLADILAR&#8230;<\/strong><\/h3>\n<p>90&#8217;lardaki an\u0131lar ise Afgan halk\u0131n\u0131 \u00fcrk\u00fctmeye yetiyor. Ancak yine de o kadar sert bir rejime ge\u00e7ilmesi beklenmiyor. O d\u00f6nemde militanlar televizyon, radyo, film ve di\u011fer e\u011flence bi\u00e7imlerini yasaklayarak, bunlar\u0131 ahlak d\u0131\u015f\u0131 ve yozla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ilan ettiler. Ahlak polisleri televizyonlara, videokaset kay\u0131t cihazlar\u0131na, kameralara, videolara ve uydu \u00e7anaklar\u0131na el koydu, par\u00e7alad\u0131.<\/p>\n<p>Bu yasa\u011f\u0131 ihlal edenler halk a\u00e7\u0131k alanlarda ahlak polisleri taraf\u0131ndan darp edilerek cezaland\u0131r\u0131ld\u0131. 2001&#8217;de Taliban, 11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan \u00f6nce \u00fclkede interneti yasaklam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Bu t\u00fcr a\u011f\u0131r yasaklar\u0131n yeniden hayata ge\u00e7mesi beklenmiyor ancak nerede oturduklar\u0131 \u00e7evre taraf\u0131ndan bilinen sanat\u00e7\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 ta\u015f\u0131nmak ve evlerini de\u011fi\u015ftirmek zorunda kald\u0131.<\/p>\n<p><a href=\"mailto:metin.aktasoglu@haberglobal.com.tr\">metin.aktasoglu@haberglobal.com.tr<\/a><\/p>\n<p><strong><em>*Haberdeki bilgilerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Washington Post&#8217;ta &#8220;Afghans bury paintings and hide books out of fear of Taliban crackdown on arts and culture&#8221; ba\u015fl\u0131kl\u0131 makaleden derlenmi\u015ftir.<\/em><\/strong><\/p>\n<p class=\"news-source\">Kaynak: Web \u00d6zel<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p> Taliban y\u00f6netimiyle beraber \u00f6zellikle Kabil&#8217;deki sanat\u00e7\u0131lar b\u00fcy\u00fck bir endi\u015fe duymaya ba\u015flad\u0131. Bir k\u0131sm\u0131 eserlerini topra\u011f\u0131n alt\u0131na g\u00f6mmeye ba\u015flad\u0131 bile. Taliban&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":19189,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-19188","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19188","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19188"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19188\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19189"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19188"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19188"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19188"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}