![](\"https:\/\/istanbulchannel.net\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/musilaj-baliklari-ne-kadar-etkiledi-arastirmada-carpici-sonuclar-ve-uyarilar.webp\")
<\/p>\n <\/p>\n
![](\"https:\/\/istanbulchannel.net\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/musilaj-baliklari-ne-kadar-etkiledi-arastirmada-carpici-sonuclar-ve-uyarilar.jpg\")
<\/div>\n\u0130stanbul \u00dcniversitesi (\u0130\u00dc) Su Bilimleri Fak\u00fcltesi Bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ve Su \u00dcr\u00fcnleri \u0130\u015fleme Teknolojisi B\u00f6l\u00fcm\u00fc G\u0131da G\u00fcvenli\u011fi Ana Bilim Dal\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Nuray Erkan ve ekibi, y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri T\u00dcB\u0130TAK projesi kapsam\u0131nda m\u00fcsilaj\u0131n Marmara Denizi’ndeki su \u00fcr\u00fcnlerinin insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na etkilerini ara\u015ft\u0131r\u0131yor. Yakla\u015f\u0131k 9 ay s\u00fcrecek ara\u015ft\u0131rman\u0131n ilk verilerine g\u00f6re, patojen bakteri \u00e7e\u015fitlili\u011fin artt\u0131\u011f\u0131, ba\u015fta et verimi ve besin kompozisyonun zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131 belirlendi.<\/p>\n
T\u00dcB\u0130TAK “M\u00fcsilaj Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 \u00d6zel \u00c7a\u011fr\u0131s\u0131” kapsam\u0131nda \u00f6nerilen ara\u015ft\u0131rma projelerinden bilimsel olarak desteklenmesine karar verilen 37 projeden biri olan “Marmara Denizi’nden Avlanan Su \u00dcr\u00fcnlerinde M\u00fcsilaj\u0131n Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Bak\u0131m\u0131ndan Etkilerinin De\u011ferlendirilmesi” projesi, \u0130\u00dc Su Bilimleri Fak\u00fcltesi Bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ve Su \u00dcr\u00fcnleri \u0130\u015fleme Teknolojisi B\u00f6l\u00fcm\u00fc G\u0131da G\u00fcvenli\u011fi Ana Bilim Dal\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Nuray Erkan ve ekibi taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Projenin detaylar\u0131na ve bu zamana kadar yapt\u0131klar\u0131 incelemelerde elde ettikleri bulgulara ili\u015fkin AA muhabirine bilgi veren Prof. Dr. Nuray Erkan, m\u00fcsilaj ile “Denizden \u00e7\u0131kan bal\u0131k yenir mi?”, “Bir hastal\u0131k yap\u0131c\u0131 etken var m\u0131?” d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle halkta bir tedirginlik olu\u015ftu\u011funu belirtti.<\/p>\n
Denizdeki bal\u0131kta, halk\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit edecek unsurlar\u0131 mikrobiyal ve kimyasal tehlikeler olarak s\u0131ralayan Prof. Dr. Erkan, konuyu bu proje \u00f6zelinde de\u011fil, m\u00fcsilaj \u00f6ncesinde de incelediklerini, dolay\u0131s\u0131yla bir k\u0131yas\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu aktard\u0131.<\/p>\n
M\u00fcsilaj\u0131n geni\u015f yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n, denizdeki su kolonunu oksijensiz b\u0131rakarak buradaki canl\u0131lar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne sebep oldu\u011funu dile getiren Erkan, \u015fu bilgileri verdi:<\/p>\n
“M\u00fcsilaj\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndaki ana etken olan yo\u011fun kirlilikten dolay\u0131 bu su i\u00e7indeki canl\u0131larda kirlili\u011fin birikimi s\u00f6z konusu. T\u00fcm bunlara biz mikrobiyal ve kimyasal tehlikeler diyoruz. Tehlike risk boyutunda sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 tehdit eder bir unsur haline gelmi\u015f mi gelmemi\u015f mi? Bu anlamda projemizde g\u0131da g\u00fcvenli\u011finde kriter olan t\u00fcm patojenlere bak\u0131yoruz. Karides, midye, hamsi, istavrit, dil bal\u0131\u011f\u0131n\u0131 Bakanl\u0131\u011f\u0131n Marmara Denizi’nde avc\u0131l\u0131\u011f\u0131na izin verdi\u011fi b\u00f6lgelerden alarak, bu bal\u0131klarda mikrobiyal ve kimyasal limitler a\u015f\u0131lm\u0131\u015f m\u0131, bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehlikeye sokacak farkl\u0131 bir \u015fey var m\u0131, 9 ay boyunca inceleyece\u011fiz.”<\/p>\n
Bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n 1 Eyl\u00fcl’de ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ilk \u00f6rneklemeleri yaparak birinci ay sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ald\u0131klar\u0131n\u0131 belirten Nuray Erkan, \u015fu bilgileri aktard\u0131:<\/p>\n
“\u00d6zellikle dip bal\u0131klar\u0131nda, stabil ya\u015fayan karides, midye gibi canl\u0131larda ge\u00e7mi\u015fe g\u00f6re mikrobiyal y\u00fck artm\u0131\u015f durumda. Ekosistemde birincil \u00fcreticiler dedi\u011fimiz fitoplanktonlar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7o\u011falmas\u0131, var olan kirlilikten dolay\u0131 bu canl\u0131lar\u0131n strese girmesi sonucu salg\u0131lad\u0131klar\u0131 m\u00fcsilaj, bal\u0131k, bal\u0131k larvas\u0131, yumurtas\u0131, karides, midye gibi canl\u0131lar\u0131n \u00fczerini kaplayarak hem oksijensiz b\u0131rakt\u0131 hem yeterince beslenmelerine engel oldu hem de onlar\u0131n hareket serbestli\u011fini engelledi. Bu canl\u0131lar o ortamda m\u00fcsilaj\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 kirlili\u011fe \u00f6zellikle mikrobiyal kontaminasyona maruz kald\u0131lar. Eskiden 1-2 t\u00fcr patojen buluyorsak \u015fimdi 3-4 t\u00fcr patojen buluyoruz.<\/p>\n
Peki o zaman biz denizden \u00e7\u0131kan bal\u0131\u011f\u0131 yemeyecek miyiz? \u00d6zellikle mikrobiyolojik kirlilikte g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi ve hijyen daha \u00f6nem kazanm\u0131\u015f oldu. Bizim yemek k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde Uzakdo\u011fu’daki gibi \u00e7i\u011f t\u00fcketim olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in denizden \u00e7\u0131kan t\u00fcm \u00fcr\u00fcnleri pi\u015firme i\u015flemine tabi tutuyoruz. Do\u011fal olarak iyi bir pi\u015firme i\u015flemi uyguland\u0131\u011f\u0131nda, patojenlerin olu\u015fturaca\u011f\u0131 risk d\u00fc\u015fer. Ancak \u015f\u00f6yle bir \u015fey var, 1-2 t\u00fcr patojen varken, 3-4 t\u00fcr patojen \u00e7\u0131k\u0131yorsa, i\u015fleme, sat\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131na da dikkat edilmesi laz\u0131m ki var olan ortamda ikincil bula\u015fma s\u00f6z konusu olmas\u0131n. Temizlik ve hijyen \u00f6nlemleri al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131nda bu \u015fekilde kontamine bir bal\u0131\u011f\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 ortamda olan di\u011fer g\u0131dalar\u0131 da kontamine ederek riskin katlanmas\u0131na neden olur. Bal\u0131k ay\u0131klamas\u0131n\u0131 bilmiyorsan\u0131z e\u011fer, l\u00fctfen iyi hijyen uygulamalar\u0131n\u0131 bilen bir bal\u0131k\u00e7\u0131ya ay\u0131klat\u0131n. Eve gelince tekrar temiz suyla bal\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 y\u0131kay\u0131n ve tuzlu buzlu sudan ge\u00e7irin. Ondan sonra da ona en uygun pi\u015firme re\u00e7etesi neyse, ona uygun olarak temiz bir ortamda pi\u015firin.”<\/p>\n
Proje kapsam\u0131ndaki kimyasal analiz sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n hen\u00fcz \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eden Erkan, “Fakat burada da beklentimiz \u00e7ok farkl\u0131 y\u00f6nde de\u011fil. Marmara Denizi bir g\u00fcnde kirlenmedi, kirlenmeye devam ediyor. Birtak\u0131m tehlikeler g\u0131dan\u0131n her tipinde vard\u0131r. Bu tehlikenin risk boyutuna gelmemesi laz\u0131m.” dedi.<\/p>\n
Su \u00fcr\u00fcnlerinin \u00e7ok de\u011ferli bir g\u0131da maddesi oldu\u011funu ancak bal\u0131k k\u00fclt\u00fcr\u00fc yeterince oturmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in son 10-15 senede ki\u015fi ba\u015f\u0131na bal\u0131k t\u00fcketimi 9-10 kilogramken, son d\u00f6nemde 5-6 kilograma d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc aktaran Prof. Dr. Erkan, “Son 10 y\u0131lda hep m\u00fcsilaj m\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu? \u0130nsanlar, bal\u0131k t\u00fcketimine kar\u015f\u0131 \u00f6n yarg\u0131l\u0131 olmamal\u0131. Yery\u00fcz\u00fcnde anne s\u00fct\u00fcne e\u015f de\u011fer tek g\u0131da maddesi su \u00fcr\u00fcnleridir. V\u00fccudumuzun yapamad\u0131\u011f\u0131, mutlaka besinler yoluyla d\u0131\u015fardan almak zorunda oldu\u011fu \u00f6nemli besin \u00f6\u011felerini \u00f6nemli oranda i\u00e7eren tek g\u0131da maddesidir. Bal\u0131k ve bal\u0131k \u00fcr\u00fcnleri omega-3, vitamin ve mineraller bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok de\u011ferli.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Midyelerin suyu filtre ederek beslenen stabil canl\u0131lar oldu\u011funu ifade eden Erkan, \u015funlar\u0131 anlatt\u0131:<\/p>\n
“Suyun i\u00e7inde herhangi bir mikrobiyolojik veya kimyasal kirlilik varsa, v\u00fccuduna hapsediyor. Bu anlamda di\u011ferlerine g\u00f6re bir t\u0131k daha \u00f6zellikle riskli t\u00fcketici grubu i\u00e7in tehlike arz ediyor. Midyeler hasat bittikten sonra depurasyon dedi\u011fimiz a\u015famaya al\u0131n\u0131yor. Depurasyon var olan \u00f6zellikle mikrobiyal kirlili\u011fin temizlenmesi a\u015famas\u0131nda olduk\u00e7a etkili bir i\u015flem. Bu a\u015fama art\u0131k daha \u00e7ok \u00f6nem kazand\u0131. Karides de ayn\u0131 \u015fekilde. Dip canl\u0131s\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in oradan oraya ka\u00e7ma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahip de\u011fil. Do\u011fal olarak o su kolonu i\u00e7inde dipte var olan m\u00fcsilaj, var olan t\u00fcm kirlili\u011fi hatta \u00f6len canl\u0131lar\u0131n \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f yap\u0131lar\u0131n\u0131 da karides ve dil, mezgit bal\u0131\u011f\u0131 gibi canl\u0131lar \u00fczerine ta\u015f\u0131d\u0131. \u0130yi bir temizleme ve pi\u015firmeyle birlikte karideste olu\u015fan mikrobiyal anlamdaki tehlikenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekmi\u015f oluyoruz.”<\/p>\n
Prof. Dr. Erkan, suyu filtre ederek beslenen, stabil ya\u015fayan canl\u0131lar\u0131 hamileler, ya\u015fl\u0131lar, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi zay\u0131f olanlar ve \u00e7ocuklar gibi y\u00fcksek risk grubu t\u00fcketicilerin daha az t\u00fcketmesi gerekti\u011fi uyar\u0131s\u0131nda bulunarak, “Diyoruz ki bal\u0131\u011f\u0131 haftada 2 ya da 3 g\u00fcn t\u00fcketin. Niye? Anne s\u00fct\u00fcne e\u015f de\u011fer bir g\u0131da oldu\u011fu i\u00e7in. Suyu filtre ederek beslenen suda olas\u0131 kirlili\u011fi oldu\u011fu gibi b\u00fcnyesine alabilen midye gibi stabil canl\u0131lar ise 15 g\u00fcnde bir t\u00fcketilmelidir. Al\u0131nacak \u00f6nlem budur.” dedi.<\/p>\n
Hamsi, istavrit gibi dola\u015fan bal\u0131klar\u0131n m\u00fcsilajdan biraz daha az etkilendi\u011fini anlatan Prof. Dr. Nuray Erkan, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“Bunlar bizim \u00e7ok de\u011ferli, ya\u011fl\u0131 bal\u0131klar\u0131m\u0131z. Somona e\u015f de\u011fer bal\u0131klar \u00e7\u00fcnk\u00fc beyin geli\u015fimi, kalp damar hastal\u0131klar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesinde, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n kuvvetlendirilmesinde etkili olan omega-3 ya\u011f asitleri bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok zenginler. Ge\u00e7mi\u015f veriler ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00f6zellikle hamsi ve istavritte et veriminin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr m\u00fcsilaj\u0131 salg\u0131layan birincil \u00fcretici dedi\u011fimiz fitoplanktonlar evsel ve end\u00fcstriyel kirlilik nedeniyle o kadar \u00e7ok \u00e7o\u011fald\u0131 ve \u00fczerine bu fitoplankton patlamas\u0131 oldu ki fitoplanktondan sonra bu bal\u0131klar\u0131 de\u011ferli k\u0131lan ikincil \u00fcretim fakt\u00f6rleri azald\u0131. Do\u011fal olarak bal\u0131k yeterince beslenemedi. Bizim i\u00e7in de\u011ferli olan besin i\u00e7erikleri olu\u015famad\u0131. \u00d6zelikle bu de\u011ferli pelajik bal\u0131klar\u0131n ergin safhas\u0131nda besin kayna\u011f\u0131 olan ve erken larva d\u00f6neminde onlar\u0131n temel besin kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan bu ikincil \u00fcretim fakt\u00f6rleri zooplanktonlar m\u00fcsilajdan olumsuz etkilendi, zincir \u015feklinde bu son \u00fcr\u00fcn olan hamsiye, istavrite yetersiz b\u00fcy\u00fcme, d\u00fc\u015f\u00fck et verimi, zay\u0131f besin i\u00e7eri\u011fi olarak yans\u0131m\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. M\u00fcsilaj olay\u0131 ba\u015fta ticari \u00f6neme sahip pelajik bal\u0131klar olmak \u00fczere \u00e7o\u011fu canl\u0131y\u0131 olumsuz etkilenmi\u015ftir.<\/p>\n
\u0130kinci olumsuz fakt\u00f6r bu bal\u0131klarda bir kirlilik var m\u0131? Deniz i\u00e7inde, taban\u0131nda do\u011fal olarak var olan patojenler, m\u00fcsilaj\u0131n o yap\u0131\u015fkan etkisiyle deniz i\u00e7inde geni\u015f bir yay\u0131l\u0131m alan\u0131 buldu\u011fu gibi bal\u0131\u011f\u0131n solunga\u00e7lar\u0131na ve derisine daha yo\u011fun bir \u015fekilde yap\u0131\u015fm\u0131\u015f durumda. Ne yap\u0131yorsunuz siz bu bal\u0131\u011f\u0131, solunga\u00e7lar\u0131 ay\u0131kl\u0131yorsunuz, i\u00e7 organlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kart\u0131yorsunuz ve y\u0131kay\u0131p, pi\u015firiyorsunuz. Do\u011fal olarak mikrobiyal riskin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 azaltm\u0131\u015f oluyorsunuz.”<\/p>\n
“Bal\u0131klarda kimyasal anlamda kirlilik olabilir mi?”, “Marmara Denizi kirleniyor a\u011f\u0131r metal tehlikesi s\u00f6z konusu olabilir mi?” konusunun da ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne var olan bir konu oldu\u011funu ifade eden Prof. Dr. Erkan, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle tamamlad\u0131:<\/p>\n
“A\u011f\u0131r metal ciddi bir tehlikedir, sanayi at\u0131klar\u0131n\u0131n kontrols\u00fczce b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 akuatik ekosistemden \u00e7\u0131kan her g\u0131da maddesi i\u00e7in bu tehlike vard\u0131r. Risk boyutuna ne zaman gelir? A\u011f\u0131r metal besin zinciri i\u00e7inde katlanarak artan bir parametredir. Ya\u015fam \u00f6mr\u00fc k\u0131sa olan hamsi, istavrit gibi bal\u0131klar dip bal\u0131klar\u0131na g\u00f6re ve ya\u015fam \u00f6mr\u00fc uzun olan ton bal\u0131\u011f\u0131 gibi bal\u0131klara g\u00f6re daha d\u00fc\u015f\u00fck risk i\u00e7ermektedir. Haftada 2-3 defa hamsi ve istavrit yemekte hi\u00e7bir sak\u0131nca yokken, dil bal\u0131\u011f\u0131, mezgit, karides, barbun gibi dip canl\u0131lar\u0131n\u0131 ve \u00f6zellikle do\u011fadan gelen midyenin hassas t\u00fcketici grubu olan hamileler, \u00e7ocuklar, ya\u015fl\u0131lar, belli bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 olanlar\u0131n iki haftada bir porsiyon t\u00fcketimi daha uygundur.”<\/p>\n
Kaynak: AA<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Marmara Denizi’nde meydana gelen m\u00fcsilaj\u0131n bal\u0131klara etkisine y\u00f6nelik ara\u015ft\u0131rmada dikkat \u00e7eken sonu\u00e7lar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Uzmanlar, vatanda\u015flar\u0131 da uyard\u0131. …<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":18674,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13,188],"tags":[],"class_list":["post-18673","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglik","category-yasam"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18673","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18673"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18673\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18674"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18673"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18673"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18673"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}