{"id":11756,"date":"2021-09-06T06:40:47","date_gmt":"2021-09-06T06:40:47","guid":{"rendered":"https:\/\/haberglobal.com.tr\/gundem\/asya-kaplan-sivrisinegi-isiriginda-3-olumcul-hastalik-riski-130785"},"modified":"2021-09-06T06:40:47","modified_gmt":"2021-09-06T06:40:47","slug":"asya-kaplan-sivrisinegi-isiriginda-3-olumcul-hastalik-riski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/2021\/09\/06\/asya-kaplan-sivrisinegi-isiriginda-3-olumcul-hastalik-riski\/","title":{"rendered":"Asya kaplan sivrisine\u011fi \u0131s\u0131r\u0131\u011f\u0131nda 3 \u00f6l\u00fcmc\u00fcl hastal\u0131k riski"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/istanbulchannel.net\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/asya-kaplan-sivrisinegi-isiriginda-3-olumcul-hastalik-riski.jpg\"><\/p>\n<div><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/istanbulchannel.net\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/asya-kaplan-sivrisinegi-isiriginda-3-olumcul-hastalik-riski-2.jpg\" class=\"ff-og-image-inserted\"><\/div>\n<p>Prof. Dr. Onur Yaprak, d\u00fcnyada her y\u0131l yakla\u015f\u0131k 700 milyon insan\u0131n sivrisinek kaynakl\u0131 hastal\u0131klara yakaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve y\u00fcz binlercesinin bu hastal\u0131klardan dolay\u0131 hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fine dikkati \u00e7ekerek uyar\u0131larda bulundu.&nbsp;<\/p>\n<p>Prof. Dr. Yaprak, sivrisinek kaynakl\u0131 hastal\u0131klar\u0131n yayg\u0131n t\u00fcrleri aras\u0131nda s\u0131tma, dang, Bat\u0131 Nil vir\u00fcs\u00fc, chikungunya, sar\u0131humma ve Zika bulundu\u011funu belirterek, \u201cYap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda T\u00fcrkiye\u2019de 7 cinse ait toplam 62\u2019den fazla sivrisinek t\u00fcr\u00fcn\u00fcn oldu\u011fu saptand\u0131. Bu t\u00fcrlerin aras\u0131nda ba\u015fl\u0131ca Aedes, Anopheles, Culex tipi bulunur. Aedes aegypti sar\u0131humma sivrisine\u011fi olarak bilinirken Aedes albopictus Asya kaplan sivrisine\u011fi olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Farkl\u0131 sivrisinek t\u00fcrleri farkl\u0131 ate\u015fli hastal\u0131k etkenlerini ta\u015f\u0131r. Aedes cinsine ait 2 sivrisinek t\u00fcr\u00fc son y\u0131llarda \u00fclkemizde de g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flad\u0131. G\u00fcneydo\u011fu Asya&#8217;n\u0131n tropikal ve subtropikal b\u00f6lgelerine \u00f6zg\u00fc bir t\u00fcr olan Asya Kaplan Sivrisine\u011fi ve Afrika ile G\u00fcney Amerika\u2019ya \u00f6zg\u00fc bir t\u00fcr olan sar\u0131humma sivrisine\u011fi son zamanlarda \u00fclkemizde de pop\u00fclasyonu olduk\u00e7a artan t\u00fcrlerdir. Bu sivrisineklere ait larvalar \u00f6zellikle kullan\u0131l\u0131p at\u0131lm\u0131\u015f araba lastikleri, a\u011fa\u00e7 oyuntular\u0131 ve g\u00fcnlerce de\u011fi\u015ftirilmeyen a\u011fz\u0131 a\u00e7\u0131k su saklama kaplar\u0131 gibi yapay kaplarda \u00fcreme g\u00f6sterir\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n<p><strong>BE\u015e K\u0130\u015e\u0130DEN B\u0130R\u0130 HASTALI\u011eI A\u011eIR GE\u00c7\u0130R\u0130YOR<\/strong><\/p>\n<p>Baz\u0131 bilim adamlar\u0131 taraf\u0131ndan B\u00fcy\u00fck \u0130skender\u2019in \u00f6l\u00fcm nedeni olarak g\u00f6sterilen ve sivrisineklerle bula\u015fan Bat\u0131 Nil vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn son y\u0131llarda artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Prof. Dr. Yaprak, \u015fu bilgileri verdi:<\/p>\n<p>\u201cBat\u0131 Nil vir\u00fcs\u00fc \u00f6zellikle g\u00f6\u00e7men ku\u015flar\u0131n g\u00f6\u00e7 yollar\u0131 \u00fczerinde bulunan \u00fclkelerde s\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Hastal\u0131k mevsimsel \u00f6zellik g\u00f6sterdi\u011finden \u00e7o\u011funlukla yaz boyunca ve sonbahar\u0131n ilk d\u00f6nemlerinde ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00dclkemizin de bu ku\u015fakta yer almas\u0131, \u00fcstelik havalar\u0131n hala mevsim normallerinin \u00fczerinde s\u0131cak seyretmesi nedeniyle sivrisineklerin de hastal\u0131k bula\u015ft\u0131rma riski s\u00fcr\u00fcyor. Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar Bat\u0131 Nil vir\u00fcs\u00fc ile enfekte olan ki\u015filerin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 80\u2019inin hafif ate\u015fle seyrederek iyile\u015fti\u011fini g\u00f6steriyor. Vir\u00fcs\u00fc alm\u0131\u015f yakla\u015f\u0131k her 5 ki\u015fiden 1\u2019inde ate\u015fle beraber ishal, kusma, eklem a\u011fr\u0131lar\u0131, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, v\u00fccut a\u011fr\u0131lar\u0131 veya d\u00f6k\u00fcnt\u00fc gibi di\u011fer belirtiler geli\u015febilir. \u00c7o\u011fu ki\u015fi bu tip Bat\u0131 Nil ate\u015fi hastal\u0131\u011f\u0131ndan tamamen kurtulur ancak yorgunluk ve halsizlik haftalar veya aylarca devam edebilir. Az say\u0131da ki\u015fide \u015fiddetli belirtiler olabilir. Vir\u00fcs bula\u015fm\u0131\u015f ki\u015filerin y\u00fczde 1\u2019inden az\u0131nda ensefalit (beyin iltihab\u0131) veya menenjit (beyin ve omurilik zar\u0131 iltihab\u0131) gibi ciddi bir n\u00f6rolojik hastal\u0131k geli\u015fir ve n\u00f6rolojik tablo meydana gelen hastalar\u0131n y\u00fczde 10\u2019u hayat\u0131n\u0131 kaybeder. Hatta baz\u0131 bilim adamlar\u0131 B\u00fcy\u00fck \u0130skender\u2019in de bu hastal\u0131k y\u00fcz\u00fcnden \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc iddia ediyor.\u201d<\/p>\n<p><strong>SARIHUMMA KARAC\u0130\u011eER VE BEYN\u0130 VURUYOR<\/strong><\/p>\n<p>Prof. Dr. Onur Yaprak, sar\u0131humman\u0131n ise bir RNA vir\u00fcs\u00fc oldu\u011funa dikkati \u00e7ekerek, \u201cHastal\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yan Aedes aegypti t\u00fcr\u00fc sivrisineklerdir. Vir\u00fcs karaci\u011fer, b\u00f6brek ve dalak gibi i\u00e7 organlar\u0131 etkiliyor. Karaci\u011ferde hepatite neden olarak ki\u015fide sar\u0131l\u0131k, p\u0131ht\u0131la\u015fma fakt\u00f6rlerinde \u00fcretim eksikli\u011fi, damar i\u00e7i p\u0131ht\u0131la\u015fma, kanama gibi sorunlara yol a\u00e7ar ve nihayetinde \u015fok tablosu geli\u015fir. Vir\u00fcse y\u00f6nelik bir a\u015f\u0131 olup endemik Afrika b\u00f6lgelerine seyahatler s\u0131ras\u0131nda a\u015f\u0131 kullan\u0131l\u0131yor. Hastal\u0131\u011f\u0131n 3 evresi var. Birinci evrede ate\u015f, bulant\u0131, kusma, kas a\u011fr\u0131lar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Birka\u00e7 g\u00fcn s\u00fcren ve di\u011fer enfeksiyonlardan ay\u0131rt edilemeyen tablonun ard\u0131ndan \u015fikayetlerin azald\u0131\u011f\u0131 ikinci d\u00f6nem ba\u015flar. Ancak hastalar\u0131n y\u00fczde 15\u2019i ilk 3-6 g\u00fcn sonra kan zehirlenmesi olarak bilinen, karaci\u011fer iltihab\u0131n\u0131n sar\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve b\u00f6brek yetmezli\u011finin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6neme girer. Bu d\u00f6nemde hastalarda ayn\u0131 koronavir\u00fcste oldu\u011fu gibi a\u015f\u0131r\u0131 sitokin f\u0131rt\u0131nas\u0131 ile beraber yayg\u0131n damar i\u00e7i p\u0131ht\u0131la\u015fma sorunu geli\u015fir, cilt, burun ve ba\u011f\u0131rsaklar\u0131ndan kanama ba\u015flar. Neticede hasta \u015fok ve komaya, kalp, akci\u011fer ve beynin etkilendi\u011fi \u00e7oklu organ yetmezli\u011fine girer. D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda her y\u0131l yakla\u015f\u0131k 30 bin ki\u015fi sar\u0131hummadan hayat\u0131n\u0131 kaybediyor\u201d dedi.<\/p>\n<p><strong>KEM\u0130K A\u011eRISI ENFEKS\u0130YON BEL\u0130RT\u0130S\u0130<\/strong><\/p>\n<p>Dang ate\u015finin de Aedes cinsi sivrisineklerle bula\u015ft\u0131\u011f\u0131na de\u011finen Prof. Dr. Yaprak, \u015fu de\u011ferlendirmede bulundu:<\/p>\n<p>\u201cK\u0131r\u0131lm\u0131\u015f gibi kemik a\u011fr\u0131lar\u0131na neden oldu\u011fu i\u00e7in \u2018k\u0131r\u0131k kemik hummas\u0131\u2019 olarak da bilinir. Hastal\u0131k genelde 1 hafta s\u00fcrer ve iyile\u015fme ile tamamlan\u0131r ancak her 20 ki\u015fiden 1\u2019i \u015fiddetli dang hummas\u0131 tablosuna girer, hatta \u00f6l\u00fcme sebebiyet verecek kadar genel durumu k\u00f6t\u00fcle\u015febilir. Dang ile enfekte olan her d\u00f6rt ki\u015fiden biri hastalan\u0131r. Semptomlar hafif veya \u015fiddetli olabilir. \u015eiddetli dang hummas\u0131 birka\u00e7 saat i\u00e7inde hayat\u0131 tehdit edebilir ve genellikle hastaneye yatmay\u0131 gerektirir. Hafif dang hummas\u0131 semptomlar\u0131, ate\u015f, a\u011fr\u0131 ve s\u0131z\u0131 veya d\u00f6k\u00fcnt\u00fcye neden olan di\u011fer hastal\u0131klarla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilir. Sar\u0131humma da oldu\u011fu gibi Dang hummas\u0131nda karaci\u011fer tutulumu g\u00f6r\u00fclebilir. D\u00fcnyada her y\u0131l tahmini 100 ila 400 milyon ki\u015fi bu enfeksiyondan etkilenir. Her y\u0131l d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda yakla\u015f\u0131k 25 bin ki\u015fi dang hummas\u0131ndan \u00f6lmektedir. Bu tip vir\u00fcslerden korunmak i\u00e7in durgun sular\u0131 \u0131slah etmemiz ve sivrisinek kontrol\u00fc yapmam\u0131z gerekiyor. Sokak hayvanlar\u0131 i\u00e7in d\u0131\u015far\u0131ya b\u0131rak\u0131lan sular\u0131n birka\u00e7 g\u00fcnde bir de\u011fi\u015ftirilmesi gerekmektedir. \u0130la\u00e7laman\u0131n zaman\u0131nda yap\u0131lmas\u0131, sivrisineklerin yo\u011fun oldu\u011fu b\u00f6lgelerde uzun kollu giysiler giyilmesi ve sinek kovucu sprey gibi koruyucu \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131 korunmada katk\u0131 sa\u011flar. Pencerelere sineklik tak\u0131lmas\u0131, kap\u0131 ve pencerelerin a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131lmamas\u0131 di\u011fer \u00f6nlemlerdendir. \u0130la\u00e7lama yap\u0131lamayacak tatl\u0131 su kaynaklar\u0131nda ise sivrisinek larvas\u0131 yiyen bal\u0131klar gibi canl\u0131lardan faydalan\u0131lmas\u0131 gerekir.\u201d<\/p>\n<p>Kaynak: DHA<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prof. Dr. Onur Yaprak, sivrisineklerle bula\u015fan Bat\u0131 Nil vir\u00fcs\u00fc, sar\u0131humma ve dang ate\u015fine dikkati \u00e7ekti.\u00a0 &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":11757,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12,185],"tags":[],"class_list":["post-11756","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundem","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11756","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11756"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11756\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11757"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11756"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11756"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/istanbulchannel.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11756"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}